Niêm yết chứng khoán là việc đưa chứng khoán đủ điều kiện vào giao dịch trên hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán theo chuẩn mực công khai, minh bạch. Với doanh nghiệp vừa hoàn tất chào bán lần đầu ra công chúng (IPO), niêm yết/đăng ký giao dịch không chỉ là nghĩa vụ theo luật mà còn là điều cần làm để tăng thanh khoản và mở rộng tiếp cận nhà đầu tư. Bài viết này giúp nhà đầu tư hiểu được khái niệm niêm yết, cùng với đó là các trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về chào bán chứng khoán ra công chúng và niêm yết chứng khoán.
Hãy cùng Vietcap tìm hiểu về nội dung này qua bài viết sau đây.
Mục lục
1. Khái niệm niêm yết chứng khoán
2. Điều kiện niêm yết chứng khoán
3. Quy trình niêm yết chứng khoán IPO
4. Lưu ý về quy trình niêm yết
1. Khái niệm niêm yết chứng khoán
Theo Khoản 24 Điều 4 Luật Chứng khoán, Niêm yết chứng khoán là việc đưa chứng khoán có đủ điều kiện niêm yết vào giao dịch trên hệ thống giao dịch cho chứng khoán niêm yết.
Chứng khoán niêm yết là chứng khoán được sở giao dịch chứng khoán chấp thuận cho giao dịch tại sở. Công ty niêm yết là công ty có chứng khoán được giao dịch trên sở giao dịch.
Theo Khoản 1, 2 Điều 48 Luật Chứng khoán, các loại chứng khoán phải được niêm yết bao gồm:
1. Chứng khoán đã chào bán ra công chúng, cổ phiếu của công ty đại chúng, chứng chỉ quỹ đóng, chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục, chứng quyền có bảo đảm, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận phải được niêm yết, đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán.
2. Công cụ nợ của Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương được niêm yết trên hệ thống giao dịch chứng khoán theo đề nghị của tổ chức phát hành hoặc tổ chức được ủy quyền phát hành theo quy định của pháp luật.
2. Điều kiện niêm yết chứng khoán
Theo Điều 109 Nghị định 155/2020/NĐ-CP, Điều kiện niêm yết cổ phiếu bao gồm:
a) Là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký niêm yết từ 30 tỷ đồng trở lên căn cứ trên báo cáo tài chính gần nhất được kiểm toán, đồng thời giá trị vốn hóa đạt tối thiểu 30 tỷ đồng tính theo bình quân gia quyền giá thanh toán cổ phiếu trong đợt chào bán ra công chúng gần nhất theo quy định của Nghị định này hoặc giá tham chiếu cổ phiếu giao dịch trên hệ thống giao dịch Upcom trung bình 30 phiên gần nhất trước thời điểm nộp hồ sơ đăng ký niêm yết hoặc bình quân gia quyền giá thanh toán trong đợt bán cổ phần lần đầu của doanh nghiệp cổ phần hóa;
b) Đã được Đại hội đồng cổ đông thông qua việc niêm yết; đã giao dịch trên hệ thống giao dịch Upcom tối thiểu 02 năm, trừ trường hợp tổ chức đăng ký niêm yết đã chào bán cổ phiếu ra công chúng, doanh nghiệp cổ phần hóa;
c) Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm liền trước năm đăng ký niêm yết tối thiểu là 5% và hoạt động kinh doanh của 02 năm liền trước năm đăng ký niêm yết phải có lãi; không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên 01 năm tính đến thời điểm đăng ký niêm yết; không có lỗ lũy kế căn cứ trên báo cáo tài chính năm gần nhất được kiểm toán hoặc báo cáo tài chính bán niên được soát xét trong trường hợp đăng ký niêm yết sau ngày kết thúc của kỳ lập báo cáo tài chính bán niên;
d) Trừ trường hợp doanh nghiệp cổ phần hóa, tổ chức đăng ký niêm yết phải có tối thiểu 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ; trường hợp vốn điều lệ của tổ chức đăng ký niêm yết từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ tối thiểu là 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết;
đ) Cổ đông là cá nhân, tổ chức có đại diện sở hữu là Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Trưởng Ban kiểm soát và thành viên Ban Kiểm soát (Kiểm soát viên), Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc), Kế toán trưởng, Giám đốc tài chính và các chức danh quản lý tương đương do Đại hội đồng cổ đông bầu hoặc Hội đồng quản trị bổ nhiệm và cổ đông lớn là người có liên quan của các đối tượng trên phải cam kết tiếp tục nắm giữ 100% số cổ phiếu do mình sở hữu trong thời gian 06 tháng kể từ ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu trên Sở giao dịch chứng khoán và 50% số cổ phiếu này trong thời gian 06 tháng tiếp theo, không tính số cổ phiếu thuộc sở hữu nhà nước do các cá nhân trên đại diện nắm giữ;
e) Công ty, người đại diện theo pháp luật của công ty không bị xử lý vi phạm trong thời hạn 02 năm tính đến thời điểm đăng ký niêm yết do thực hiện hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán quy định tại Điều 12 Luật Chứng khoán;
g) Có công ty chứng khoán tư vấn hồ sơ đăng ký niêm yết, trừ trường hợp tổ chức đăng ký niêm yết là công ty chứng khoán.
3. Quy trình IPO và thủ tục niêm yết sau IPO
Bước 1. Tìm kiếm TCBLPH
- Tổ chức phát hành (TCPH) phải lựa chọn Tổ chức bảo lãnh phát hành (TCBLPH) làm đơn vị triển khai chào bán chứng khoán ra công chúng (trừ trường hợp TCPH là công ty chứng khoán).
- Trong vai trò trung gian, TCBLPH tham gia đầy đủ quy trình của một đợt chào bán chứng khoán ra công chúng và chịu trách nhiệm liên đới với các bên liên quan.
Bước 2. Chuẩn bị và nộp hồ sơ IPO
- Chuẩn bị hồ sơ đăng ký chào bán theo quy định
- Nộp hồ sơ đăng ký chào bán tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN)
- UBCKNN chấp thuận hồ sơ IPO
- Công bố thông tin và triển khai đợt chào bán
- Phân phối chứng khoán
- Báo cáo và công bố thông tin về kết quả chào bán
Bước 3. Chuẩn bị và nộp hồ sơ niêm yết
- Chuẩn bị hồ sơ niêm yết cổ phiếu theo quy định
- Nộp hồ sơ đăng ký niêm yết tới Sở giao dịch Chứng khoán (SGDCK)
Bước 4. SGDCK chấp thuận niêm yết
- SGDCK đề nghị Tổ chức đăng ký niêm yết (TCĐKNY) sửa đổi, bổ sung hồ sơ hợp lệ trong trường hợp hồ sơ niêm yết chưa đáp ứng được quy định.
- Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ đăng ký niêm yết đầy đủ và hợp lệ, SGDCK có quyết định chấp thuận niêm yết; trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
- SGDCK và TCĐKNY công bố thông tin.
Bước 5. Tổ chức ĐKNY đưa chứng khoán vào giao dịch
- TCĐKNY đăng ký ngày giao dịch đầu tiên trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày SGDCK ban hành quyết định chấp thuận niêm yết (sau ít nhất 06 ngày làm việc kể từ ngày SGDCK nhận được văn bản đề nghị của TCĐKNY, không quá 30 ngày kể từ ngày SGDCK có quyết định chấp thuận niêm yết).
- SGDCK thông báo ngày giao dịch đầu tiên đối với cổ phiếu sau khi nhận các hồ sơ cuối cùng từ TCPH.
4. Lưu ý về quy trình niêm yết
Trên thực tế, Nghị định 245/2025/NĐ-CP đã cho phép doanh nghiệp thực hiện song song quy trình IPO và đăng ký niêm yết, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị và triển khai so với quy định trước đây.
Cụ thể, theo Điều 111a Nghị định 245/2025/NĐ-CP về đăng ký niêm yết cổ phiếu đồng thời với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng của công ty cổ phần, doanh nghiệp được thực hiện cùng lúc bước 2 và bước 3 ở trên. Hồ sơ của từng nghiệp vụ được nộp theo cơ chế cuốn chiếu ngay khi hoàn thiện, không cần chờ kết thúc toàn bộ thủ tục IPO mới nộp hồ sơ niêm yết. Cách thức này giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm thời gian chờ và đẩy nhanh việc đưa cổ phiếu vào giao dịch.
Kết luận
Khung pháp lý mới đã mở khóa đáng kể tốc độ lên sàn của doanh nghiệp niêm yết sau IPO. Những thay đổi này rút ngắn tổng thời gian xuống đáng kể, cải thiện tính phù hợp và linh động của quy trình. Việc này cũng bảo vệ lợi ích nhà đầu tư khi cổ phiếu sớm được giao dịch trên thị trường. Các tín hiệu đó cho thấy dư địa cho một chu kỳ IPO sôi động hơn trong thời gian tới.
Để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt và hiệu quả, nhà đầu tư nên thường xuyên cập nhật kiến thức tài chính, theo dõi thị trường và tham khảo ý kiến chuyên gia. Bài viết này được chuẩn bị cho mục đích cung cấp thông tin chung cho nhà đầu tư, có tính chất tham khảo, không mang tính khuyến nghị mua bán bất kỳ loại chứng khoán nào. Nếu có bất kỳ đóng góp hay thắc mắc nào, nhà đầu tư có thể gửi nội dung qua: support.digital@vietcap.com.vn
Vietcap là một trong những công ty dịch vụ tài chính hàng đầu Việt Nam, giúp khách hàng đầu tư và phát triển thịnh vượng.
Chúng tôi chuyên tư vấn, cung cấp các giải pháp tài chính cho khách hàng cá nhân và khách hàng tổ chức. Những đặc quyền vô cùng hấp dẫn và thú vị chỉ dành riêng cho khách hàng cá nhân khi mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại Vietcap:
- Miễn phí tư vấn từ các tư vấn viên chuyên nghiệp và tận tâm
- Miễn phí trải nghiệm trên những nền tảng ổn định của Vietcap
- Nhận các báo cáo phân tích chuyên sâu theo danh mục đầu tư
MỞ TÀI KHOẢN NGAY hôm nay và bắt đầu hành trình đầu tư của bạn.
Powered by Froala Editor
